Nước bọt là gì?

Nước bọt là một chất lỏng sinh học do các tuyết nước bọt của con người tiết ra và là 1 thành phần của hệ thống tiêu hóa.

Nước bọt có dạng dung dịch trong suốt, không màu, đôi khi có màu trắng đục, thường xuyên hiện diện trong khoang miệng con người và các động vật có xương sống khác.

Ba cặp tuyến nước bọt chính và nhiều tuyến nhỏ hơn là nguồn sản xuất chính đảm bảo lượng nước bọt lưu thông liên tục trong miệng.

Những tuyến này được tìm thấy ở bên trong mỗi má, dưới lưỡi và dưới hàm ở phía trước miệng. Cùng với nhau, các tuyến này hoạt động liên tục 24/7 và tiết ra khoảng 2 đến 4 lít nước bọt mỗi ngày.

Thành phần của nước bọt bao gồm 98% là nước, phần còn lại bao gồm chất điện giải, chất nhầy, protein, chất có hoạt tính kháng khuẩn, muối khoáng và enzyme tiêu hóa (chủ yếu là amylase).

Khi lưu thông trong khoang miệng, nước bọt sẽ cuốn theo các mảnh vụn thức ăn, tế bào vi khuẩn và bạch cầu.

Một lượng nhỏ nước bọt liên tục được tiết vào miệng, nhưng sự hiện diện của thức ăn, hoặc thậm chí chỉ ngửi hoặc nghĩ đến nó, sẽ nhanh chóng làm tăng lượng nước bọt tiết ra.

Chức năng của nước bọt

Các chức năng của nước bọt rất nhiều:

* Chức năng bôi trơn: nước bọt giúp bôi trơn và làm ẩm bên trong miệng để hỗ trợ phát âm và chuyển thức ăn thành dạng lỏng hoặc dạng bán rắn để có thể nếm và nuốt dễ dàng hơn. Nước bọt bao phủ niêm mạc miệng một cách cơ học để bảo vệ nó khỏi chấn thương trong quá trình ăn, nuốt và nói. Đau miệng rất phổ biến ở những người bị giảm nước bọt.

* Chức năng tiêu hóa của nước bọt: bao gồm làm ẩm thức ăn và giúp tạo ra một lượng thức ăn lớn. Chức năng bôi trơn của nước bọt cho phép thức ăn được đưa dễ dàng từ miệng vào thực quản. Nước bọt có chứa enzyme amylase có khả năng phân hủy tinh bột thành các loại đường đơn giản hơn như maltose và dextrin có thể được phân hủy thêm ở ruột non. Khoảng 30% quá trình tiêu hóa tinh bột diễn ra trong khoang miệng. Các tuyến nước bọt cũng tiết ra lipase nước bọt (một dạng lipase mạnh hơn) để bắt đầu quá trình tiêu hóa chất béo. Lipase nước bọt đóng vai trò lớn trong quá trình tiêu hóa chất béo ở trẻ sơ sinh vì lipase tuyến tụy của chúng vẫn cần một thời gian để phát triển. Do đó, các enzyme có trong nước bọt thực sự hỗ trợ tiêu hóa bằng cách phá vỡ thức ăn trước khi nó đến dạ dày của bạn. Đây là bước quan trọng đầu tiên để hệ tiêu hóa khỏe mạnh và đều đặn.

* Nước bọt rất quan trọng trong cảm giác vị giác: nước bọt là môi trường lỏng trong đó các chất hóa học được vận chuyển đến các tế bào thụ cảm vị giác (chủ yếu liên quan đến nhú lưỡi). Những người có ít nước bọt thường phàn nàn về chứng rối loạn vị giác (tức là rối loạn vị giác, ví dụ như giảm khả năng nếm hoặc luôn có vị kim loại khó chịu).

* Các chức năng khác của nước bọt:

• Nước bọt duy trì độ pH của miệng. Nước bọt quá bão hòa với các ion khác nhau. Một số protein nước bọt ngăn chặn sự kết tủa, tạo thành muối. Các ion này hoạt động như một chất đệm , giữ độ axit của miệng trong một phạm vi nhất định, điển hình là pH 6,2–7,4. Điều này ngăn chặn các khoáng chất trong mô cứng của răng bị hòa tan.
• Nước bọt giúp kiểm soát cân bằng nước của cơ thể; nếu thiếu nước, tuyến nước bọt bị mất nước, khiến miệng khô, gây ra cảm giác khát và kích thích nhu cầu uống nước.
• Nước bọt giảm sâu răng và nhiễm trùng bằng cách loại bỏ các mảnh vụn thức ăn, tế bào chết, vi khuẩn và bạch cầu.
• Nước bọt còn chứa protein giúp bảo vệ men răng, nước bọt thậm chí còn có thể làm giảm hôi miệng.

Có thể xét nghiệm ADN bằng nước bọt?

Trong thực tế, ngoài các thành phần giúp đảm bảo chức năng sinh học và tiêu hóa của cơ thể, trong nước bọt còn có lẫn một lượng tế bào niêm mạc bong ra liên tục ở trong khoang miệng.

Từ các tế bào niêm mạc miệng này, kỹ thuật viên có thể tách chiết ADN để tiến hành giải trình tự ADN và dựa vào kết quả phân tích ADN để xác minh quan hệ huyết thống.

Ngoài ra, trong nước bọt còn chưa các tế bào bạch cầu nên lượng ADN tách chiết từ mẫu nước bọt cũng bao gồm nguồn ADN được dung giải từ bạch cầu.

Về khía cạnh sinh học, cho dù ADN được tách từ các loại tế bào nào thì vẫn là ADN đặc trưng duy nhất cho từng người.

Lấy mẫu nước bọt niêm mạc miệng để thử ADN?

Trong quy trình thu mẫu xét nghiệm ADN huyết thống, mẫu nước bọt là một trong 4 loại mẫu sinh phẩm dễ lấy, không gây đau và có thể tách chiết ADN với nồng độ cao dùng cho các bước phân tích tiếp theo.

• Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: dùng 3 tăm bông sạch, một đầu cầm tay, đầu còn lại đưa nhẹ vào khóe miệng của trẻ, xoay vòng nhiều lần cho thấm nước bọt vào đầu tăm bông rồi gói lại bằng 1 tờ giấy ăn và bỏ vào phong bì giấy.
• Đối với trẻ từ 18 tuổi trở lên và người lớn: nếu có thể sẽ uống 1 ngụm nước lọc rồi tiến hành tương tự, dùng 3 tăm bông sạch, một đầu cầm tay, đầu con lại quẹt lên xuống vài lần vào phía trong thành má rồi yêu cầu người thu mẫu ngậm miệng và chẹp lưỡi vài lần cho nước bọt thấm đều vào đầu tăm bông, sau đó cũng gói lại bằng 1 tờ giấy ăn và bỏ vào phong bì giấy.

Lưu ý: mẫu nước bọt sau khi lấy bằng tăm bông xong chỉ được bỏ vào phong bì giấy cho có độ thông khí tự nhiên và làm bay hơi tự nhiên phần nước, còn lại các tế bào bám ở đầu tăm bông sẽ là phần dùng tách ADN. Vì vậy, không được dùng túi Zip nilon kín vì dễ bị vi khuẩn yếm khí làm hỏng mẫu.

*** Xem thêm:

• Xét nghiệm ADN bằng niêm mạc miệng
• Xét nghiệm ADN Cha Con
• Xét nghiệm ADN làm giấy khai sinh
• Xét nghiệm ADN Mẹ Con
• Xét nghiệm ADN Ông Bà Cháu

The post Nước bọt là gì? appeared first on NOVAGEN.

Trong bài viết sau đây, Tiến sĩ Đặng Trần Hoàng đến từ Trung tâm xét nghiệm ADN NOVAGEN sẽ cùng giải đáp các thắc mắc nêu trên.

Mẫu niêm mạc miệng là gì?

Lẫn trong khoang miệng chúng ta là hàng tỷ tế bào biểu mô tự bong ra liên tục và hòa lẫn trong nước bọt. Chúng ta thường gọi những tế bào này là tế bào niêm mạc miệng.

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, kỹ thuật tách ADN từ các tế bào niêm mạc miệng là khá dễ dàng, không xâm lấn và tiêu tốn lượng hóa chất ít hơn rất nhiều so với các quy trình tách chiết ADN từ những mẫu sinh phẩm khác như máu, cuống rốn, móng tay, hay các loại dịch sinh học khác.

Thêm vào đó, tỷ lệ trung bình của các tế bào biểu mô trong nước bọt ở trẻ em cao hơn 23% so với người lớn.

Do vậy, tế bào biểu mô trong nước bọt đang dần trở nên phổ biến và được sử dụng không chỉ trong lĩnh vực xét nghiệm ADN mà còn nhiều nghiên cứu y học khác, như các bệnh liên quan đến viêm răng lợi…

>>> Xem thêm

• Hướng dẫn cách lấy mẫu xét nghiệm ADN
• Xét nghiệm ADN bằng tóc
• Xét nghiệm ADN làm giấy khai sinh

Cách lấy mẫu tế bào niêm mạc miệng tại nhà

Hiện nay ở Mỹ, các nhà khoa học đã phát triển một loại dụng cụ đơn giản chuyên dùng cho việc thu mẫu nước bọt.

Dụng cụ này được chế tạo bằng nhựa tổng hợp, có dạng ống dài khoảng 8 cm, một đầu bịt kín, một đầu hở và có miệng loe tròn. Khi lấy mẫu nước bọt, người dùng chỉ cần nhổ vài lần nước bọt vào phía đầu miệng loe ra, nước bọt sẽ di chuyển qua một màng lọc ở giữa có chức năng giữ lại các tế bào niêm mạc miệng. Phần dịch nước bọt chảy qua màng sẽ đọng lại ở dưới đáy ống và sẽ được loại bỏ sau đó.

Tại Việt Nam, do giá thành của dụng cụ lấy mẫu nước bọt này khá cao nên chúng ta có thể tự lấy mẫu tế bào niêm mạc miệng tại nhà chỉ bằng các dụng cụ rất đơn giản và dễ kiếm. Đó chính là đầu tăm bông y tế.

Hầu như gia đình nào cũng có sẵn một hộp tăm bông trong nhà. Công dụng chính thường dùng để ngoáy tai hoặc lấy tưa lưỡi cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

Tuy nhiên, trong lĩnh vực xét nghiệm ADN, tăm bông y tế còn có một công dụng hữu ích khác đó chính là dùng để thu mẫu niêm mạc miệng.

Xét nghiệm ADN bằng mẫu niêm mạc miệng áp dụng được cho mọi lứa tuổi và có thể thực hiện tại nhà với độ chính xác tương đương các phương pháp khác.

Các bước lấy mẫu niêm mạc miệng bao gồm:

• Súc sạch miệng 3 lần với nước ấm hoặc nước sôi để nguội
• Lần lượt lấy tăm bông vô trùng từ hộp đựng. Nên dùng loại có 1 đầu xoắn (dùng để cầm bằng tay) và đầu trơn (dùng để lấy nước bọt)
• Tiến hành lấy mẫu niêm mạc miệng bằng cách đưa đầu tăm bông vào khóe miệng (động tác giống như đưa bàn chải đánh răng vào khóe miệng) nhưng không cọ vào răng mà xoay nhẹ vài lần vào phía trong thành má cho thấm nước bọt vào đầu tăm bông.
• Bỏ tăm bông vào phong bì giấy hoặc giấy vở học sinh để có độ thông khí tự nhiên –> phần nước bọt sẽ bay hơi tự nhiên, còn lại tế bào niêm mạc miệng sẽ bám lại đầu tăm bông.
• Lặp lại với 2-3 đầu tăm bông như vậy.
• Mẫu tăm bông của người nào lấy xong cần bỏ ngay vào phong bì riêng, ghi rõ họ tên hoặc kí hiệu
• Nếu chưa kịp gửi mẫu tăm bông tới văn phòng Trung tâm xét nghiệm ADN NOVAGEN ngay thì có thể để phong bì mẫu vào ngăn mát tủ lạnh (Ở nhiệt độ phòng, mẫu tăm bông thấm nước bọt sau khi để khô có thể để trong 5-7 ngày mà vẫn đảm bảo chất lượng của mẫu)

lấy mẫu niêm mạc miệng ở trẻ nhỏ

lấy mẫu niêm mạc miệng ở người lớn

lấy mẫu niêm mạc miệng tại NOVAGEN

Lưu ý:

• mặc dù kỹ thuật tách ADN từ mẫu niêm mạc miệng không bị ảnh hưởng bởi bia rượu, cà phê, sữa, hay thức ăn. Tuy nhiên, nên hạn chế ăn uống trước khi lấy mẫu
• nếu cảm giác bị khô miệng thì nên chẹp chẹp miệng vài lần trước khi đưa tăm bông vào miệng; hoặc nhấp một ngụm nhỏ nước sôi để nguội
• đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 3 tuổi, chỉ cần đưa nhẹ đầu tăm bông vào khóe miệng và vê tròn tăm bông vài lần là sẽ thấm được nước bọt và lấy đủ lượng tế bào niêm mạc miệng cần dùng
• KHÔNG được nhổ nước bọt vào đầu tăm bông
• KHÔNG được bỏ đầu tăm bông thấm nước bọt vào túi zip nilon kín vì như vậy sẽ dễ làm hỏng mẫu trong môi trường kín

Độ chính xác của phân tích ADN bằng niêm mạc miệng

Công nghệ tách chiết, tinh sạch và giải trình tự ADN mới nhất hiện nay cho phép đảm bảo độ chính xác của xét nghiệm ADN bằng mẫu niêm mạc miệng đạt gần như tuyệt đối, trên 99,99999%.

Độ tin cậy của kỹ thuật thử ADN bằng nước bọt là tương đương như các xét nghiệm ADN sử dụng mẫu máu, gốc chân tóc hay các loại sinh phẩm khác.

Giá xét nghiệm ADN bằng niêm mạc miệng

Tại Trung tâm xét nghiệm ADN NOVAGEN, các nhà khoa học luôn ứng dụng những công nghệ mới nhất trong lĩnh vực ADN và tối ưu quy trình liên tục để có được bảng giá xét nghiệm ADN huyết thống hợp lý và ưu đãi nhất. Xem bảng giá chi tiết TẠI ĐÂY

Tài liệu tham khảo

• Comparison between DNA obtained from buccal cells of the upper and lower gutter area (http://dx.doi.org/10.1590/S0103-64402009000400002)
• Quantitation of the cellular content of saliva and buccal swab samples. Scientific Reports. Volume 8, Article number: 6944 (2018)
• Buccal cells DNA extraction to obtain high quality human genomic DNA. PMCID: PMC3881822
• Buccal Cells Submitted to Three Different Storage Conditions Before DNA Extraction. PMID: 19274396

TS. Đặng Trần Hoàng
Trung tâm ADN NOVAGEN

The post Hướng dẫn xét nghiệm ADN bằng mẫu niêm mạc miệng appeared first on NOVAGEN.